Rối loạn phát triển ở trẻ (tự kỷ, tăng động, chậm phát triển trí tuệ, rối loạn ngôn ngữ…) thường không biểu hiện qua các cơn đau thể xác mà bộc lộ thông qua sự lệch lạc về mốc phát triển so với độ tuổi. Cha mẹ cần đưa con đi sàng lọc ngay nếu thấy các nhóm biểu hiện sau:

1. Khiếm khuyết về tương tác và giao tiếp xã hội

Đây là dấu hiệu điển hình nhất ở trẻ có rối loạn phổ tự kỷ (ASD):

• Thiếu tương tác mắt: Trẻ né tránh nhìn vào mắt người đối diện, ánh nhìn thờ ơ hoặc nhìn trống rỗng.
• Không phản ứng với âm thanh/tên gọi: Trẻ dường như “vô hình” trước lời gọi của cha mẹ dù thính lực bình thường (gọi tên nhiều lần không quay lại).
• Thiếu kỹ năng chia sẻ: Trẻ không biết chỉ tay vào món đồ mình thích, không biết mang đồ chơi đến khoe với người lớn hoặc không biết chơi giả vờ (như giả vờ nghe điện thoại, cho búp bê ăn).
• Khó khăn trong việc hiểu cảm xúc: Trẻ không biết an ủi khi thấy người khác khóc hoặc không có biểu cảm vui mừng khi gặp lại người thân.

2. Chậm trễ hoặc bất thường về ngôn ngữ

Ngôn ngữ là “cửa sổ” phản ánh sự phát triển trí tuệ và giao tiếp:

• Chậm nói đơn thuần: 18 tháng chưa nói được từ đơn, 24 tháng chưa nói được câu đôi hoặc vốn từ vựng quá nghèo nàn (dưới 10 từ).
• Ngôn ngữ kỳ lạ: Trẻ chỉ nói nhại lời (lặp lại y hệt câu hỏi của người khác), nói các từ vô nghĩa hoặc có giọng nói đều đều như robot, không có ngữ điệu.
• Mất kỹ năng đã có: Trẻ từng nói được một vài từ nhưng đột nhiên “quên” sạch và không nói nữa (đây là dấu hiệu cực kỳ quan trọng cần can thiệp khẩn cấp).

3. Hành vi rập khuôn và sở thích hạn hẹp

• Hành vi lặp lại: Trẻ thường xuyên xoay tròn người, đi nhón chân, vẫy tay (kiểu cánh chim), hoặc lắc lư cơ thể liên tục.
• Gắn bó quá mức với thói quen: Trẻ hoảng loạn nếu lộ trình đi học bị thay đổi, đồ vật trong nhà bị dịch chuyển hoặc chỉ ăn duy nhất một vài loại thực phẩm nhất định.
• Cách chơi khác biệt: Thay vì chơi ô tô bằng cách cho chạy trên sàn, trẻ lại chỉ thích lật ngược xe để xoay bánh xe, hoặc dành hàng giờ để xếp đồ chơi thành một hàng dài thẳng tắp.

4. Rối loạn về sự chú ý và vận động (Nhóm trẻ ADHD)

• Mất tập trung quá mức: Trẻ không thể ngồi yên quá vài phút, thường xuyên bỏ dở việc đang làm, dễ bị xao nhãng bởi bất kỳ tiếng động nhỏ nào.
• Hoạt động không ngừng nghỉ: Trẻ luôn trong trạng thái như được gắn “động cơ”, chạy nhảy liên tục ở những nơi không phù hợp và không biết sợ nguy hiểm.
• Kém kiềm chế: Hay ngắt lời người khác, khó chờ đợi đến lượt và thường xuyên có hành động bộc phát mà không nghĩ đến hậu quả.

5. Nhạy cảm hoặc thờ ơ quá mức với giác quan

• Trẻ có thể bịt tai gay gắt trước những tiếng động bình thường (tiếng máy sấy, tiếng máy hút bụi).
• Thích ngửi đồ vật, nhìn chằm chằm vào những thứ chuyển động (cánh quạt, ánh đèn) hoặc có ngưỡng chịu đau rất cao (ngã đau nhưng không khóc).

1. Tại sao cần sàng lọc sớm bằng công cụ test?

Hiện nay, việc sàng lọc tâm lý và phát triển cho trẻ đã bước sang một trang mới nhờ sự hỗ trợ của công nghệ. Tại Dr. PSY Việt Nam, hệ thống công cụ test được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế (WHO, APA) với những lý do cốt lõi:

Thay thế phương pháp thủ công: Thay vì làm bài test trên giấy và tính điểm bằng tay dễ sai sót, hệ thống số hóa giúp tối ưu hóa tính chính xác tuyệt đối thông qua thuật toán máy tính.

Độ tin cậy cao: Các công cụ này đạt kết quả chính xác từ 80% đến 90% so với việc khám trực tiếp. Đây là căn cứ khoa học quan trọng để bác sĩ đưa ra chẩn đoán cuối cùng.

Tiết kiệm nguồn lực và chi phí: Giúp gia đình sàng lọc ngay tại nhà, tránh việc phải xếp hàng chờ đợi tại bệnh viện khi chưa thực sự cần thiết, giảm áp lực tâm lý và chi phí đi lại.

2. Tầm quan trọng của việc sàng lọc sớm

Sàng lọc sớm không chỉ là để “tìm ra lỗi”, mà là để “tìm ra giải pháp” trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.

Nhận diện “tín hiệu giả”: Trẻ quá nghịch ngợm thường bị coi là hư, nhưng thực tế có thể là ADHD. Trẻ ít nói bị coi là nhút nhát, nhưng có thể là dấu hiệu của tự kỷ. Sàng lọc giúp chúng ta không hiểu lầm con.

Tận dụng “Giai đoạn vàng”: Não bộ trẻ em có tính dẻo dai nhất trước 6 tuổi. Sàng lọc sớm giúp can thiệp đúng lúc, giúp trẻ phục hồi và hòa nhập nhanh hơn gấp nhiều lần so với việc can thiệp muộn.

Phòng ngừa hệ lụy dài hạn: Trẻ không được sàng lọc sớm dễ dẫn đến tự ti, bị cô lập tại trường học hoặc gặp các biến chứng tâm lý nặng nề khi trưởng thành như trầm cảm, lo âu.

3. Lợi ích khi sàng lọc sớm

Việc chủ động thực hiện các bài test định kỳ mang lại 3 lợi ích vàng cho cả trẻ và gia đình:

Tối ưu hóa sự chủ động: Cha mẹ không còn phải sống trong sự lo lắng, mông lung. Khi có con số chi tiết, cha mẹ sẽ chuyển từ trạng thái “hoang mang” sang “hành động”.

Hiểu con đúng cách: Sàng lọc giúp cha mẹ biết rằng những cơn cáu gắt, sự mất tập trung của con là một vấn đề tâm lý cần hỗ trợ, không phải do con “bướng” hay “hư”, từ đó cải thiện mối quan hệ cha mẹ – con cái.

Hiệu quả can thiệp cao – Chi phí thấp: Phát hiện càng sớm, lộ trình trị liệu càng ngắn, hiệu quả phục hồi càng cao, từ đó tiết kiệm đáng kể chi phí điều trị dài hạn cho gia đình.