Một câu hỏi thật đơn giản nhưng chứa cả một thế giới lo lắng của phụ huynh
Chiều đến, tiếng xe đạp cọt kẹt trước cửa, con bước vào nhà với cái cặp nặng trĩu. Bạn mong chờ một câu chuyện dài như tiểu thuyết: “Hôm nay ở trường con được gì…” Nhưng thay vào đó, là một cái lắc đầu, một câu ngắn ngủi: “Con không kể đâu. Con mệt.”
Rồi tối đến, khi mẹ hỏi thêm lần nữa, con chỉ im lặng, hoặc trả lời một hai chữ. Bạn cảm thấy hụt hẫng, lo lắng: “Không lẽ con không thích đi học?”, “Con có bị bắt nạt không?”, “Tại sao con không chia sẻ?”
Nỗi băn khoăn ấy không chỉ riêng bạn — nhiều phụ huynh khác cũng từng trải. Nhưng thực tế là: việc trẻ không kể chuyện ở trường về nhà là điều rất phổ biến và không hẳn là dấu hiệu nghiêm trọng.
1. Trẻ khác chúng ta — cách chúng cảm nhận và diễn đạt khác chúng ta
Người lớn vốn dĩ dùng ngôn ngữ để diễn đạt, kể lại sự kiện một cách tuần tự: ngày, việc, cảm xúc, kết luận. Nhưng trẻ em không hoạt động theo cách đó mặc định.
Trẻ kể chuyện theo cảm xúc, không theo logic
Một ngày ở trường với trẻ gồm những cảm xúc xen lẫn: vui – buồn – bỡ ngỡ – lo lắng – phấn khích… Nhưng khi rời khỏi môi trường ấy, trẻ có thể:
- Quên mất chi tiết đã diễn ra,
- Không biết bắt đầu từ đâu để kể chuyện,
- Hoặc thấy chuyện đó… bình thường đến mức không đáng kể để kể!
Điều này là hoàn toàn tự nhiên đối với quá trình phát triển ngôn ngữ và nhận thức.
Trẻ còn sống trong “hiện tại” hơn là suy nghĩ theo quá khứ
Người lớn thường xuyên nhìn lại quá khứ, trẻ em thì ít như vậy — đặc biệt ở lứa tuổi mầm non và tiểu học. Khi về đến nhà, trẻ nhanh chóng “nhả” năng lượng, rũ bỏ sự tập trung vào trường học và chuyển sang những nhu cầu tức thời như chơi, ăn, ngủ.
2. Nguyên nhân khiến trẻ không kể chuyện trường học
2.1. Mệt mỏi về mặt cảm xúc sau một ngày dài
Một ngày ở trường không chỉ là học chữ, học số — đó còn là:
- Tương tác với bạn bè,
- Điều chỉnh theo quy tắc lớp,
- Ứng phó với yêu cầu của cô giáo,
- Chuyển tiếp giữa các hoạt động…
Tất cả điều này là một dạng khiêu vũ về mặt cảm xúc mà người lớn thường quên.
Trẻ có thể “cạn pin” về cảm xúc khi về đến nhà — và khi đó, hoạt động ưu tiên là “xả” lại năng lượng, chứ không phải kể chuyện.
2.2. Áp lực kể chuyện có thể khiến trẻ sợ “lỗi”
Khi bố mẹ hỏi liền mạch:
- “Hôm nay con học gì?”
- “Con chơi với ai?”
- “Con có vui không?”
Trẻ có thể cảm thấy áp lực trả lời đúng theo kỳ vọng, khiến chúng thu mình lại. Đôi khi chúng im lặng vì không biết phải nói gì cho vừa lòng người lớn.
2.3. Trẻ chưa phát triển kỹ năng kể chuyện
Kể chuyện là một kỹ năng — và nó không đến tự nhiên một cách hoàn chỉnh. Trẻ cần:
- Từ vựng để diễn đạt
- Kỹ năng trật tự sự việc
- Nhớ lại chi tiết
Điều này không hoàn chỉnh ngay ở mọi trẻ, đặc biệt với trẻ nhỏ tuổi.
2.4. Trẻ chưa gắn trải nghiệm với “câu chuyện đáng kể”
Với trẻ, nhiều sự kiện là bình thường: vui chơi, nhặt lá, viết vài nét, ăn cơm trưa. Nếu không có điều đặc biệt hay cảm xúc mạnh, trẻ sẽ không “đánh dấu” để kể lại.
3. Cách hỏi để con muốn chia sẻ — Từ áp lực thành tò mò
Thay vì hỏi: “Hôm nay con làm gì ở trường?”
Bạn có thể thử:
3.1. Hỏi theo hướng trải nghiệm cá nhân
- “Có điều gì khiến con cười to nhất hôm nay không?”
- “Trong lớp ai làm con ngạc nhiên nhất?”
- “Con có thấy chuyện gì hơi lạ không?”
Những câu hỏi mở này khơi gợi cảm xúc, không yêu cầu “kể lại từng chi tiết”.
3.2. Chia sẻ trước rồi mới hỏi
Trẻ có khuynh hướng phản xạ theo mẫu. Bạn có thể mở đầu: “Hôm nay mẹ có một điều vui… con có muốn nghe không? Còn con, có chuyện vui không kể mẹ nghe với!”
Khi trẻ thấy người lớn chia sẻ trước, chúng dễ mở lòng hơn.
3.3. Hỏi theo sự lựa chọn — không yêu cầu mô tả dài
- “Con vui hơn: khi học vẽ hay khi chơi ngoài sân?”
- “Con có muốn nói điều gì mẹ không biết về bạn ____ không?”
Cách này giúp trẻ lựa chọn và bắt đầu kể chuyện một cách ít áp lực.
4. Khi im lặng là một tín hiệu đáng chú ý
Hầu hết trẻ không kể chuyện sau giờ học là bình thường. Nhưng bạn nên chú ý nếu:
– Trẻ hoàn toàn không nói chuyện ở nhà
Không chỉ chuyện trường lớp, mà ngay cả chuyện chơi, sở thích, cảm xúc – nếu trẻ im lặng hẳn, đó là dấu hiệu cần quan tâm.
– Thay đổi bất thường về hành vi
- Xa lánh, thu mình
- Thay đổi ăn ngủ
- Khóc nhiều hoặc giận dữ
- Ngại giao tiếp với người thân
Những dấu hiệu này có thể là biểu hiện của:
✔ Căng thẳng tại trường
✔ Khó khăn xã hội
✔ Trải nghiệm tiêu cực cần được lắng nghe
Trong trường hợp này, lắng nghe có chủ ý và đôi khi tham vấn chuyên môn là lựa chọn đáng giá.
5. Hiểu ngôn ngữ không lời của trẻ
Trẻ không kể lời, nhưng chúng vẫn bày tỏ bằng:
- Hành vi
- Tâm trạng
- Lối chơi
- Ngôn ngữ cơ thể
5.1. Quan sát cảm xúc ở trong cơ thể
Trẻ có giật mình, căng cứng khi bạn hỏi không?
Có rút vào im lặng khi đến bàn ăn không?
Đôi khi, cơ thể trẻ kể một câu chuyện mà lời nói chưa kịp nói.
5.2. Chơi — cách nói chuyện của trẻ
Bạn có thể:
✔ Chơi lego cùng con
✔ Vẽ tranh về một ngày
✔ Đóng vai trường học
Qua hoạt động, trẻ dễ bộc lộ suy nghĩ và cảm xúc hơn là qua câu hỏi thẳng.
6. Khi con kể — cách phản hồi để củng cố niềm tin
Không chỉ nghe, mà còn phản hồi đúng cách:
6.1. Gật đầu, đặt tên cảm xúc
“Ồ, con thấy hạnh phúc khi được nhận sticker đúng không?” – Đặt tên cảm xúc thể hiện bạn thấy và hiểu trẻ.
6.2. Không sửa lỗi hay phán xét
Đừng:
❌ “Sao con không kể rõ hơn?”
❌ “Con hay quên nhỉ?”
Hãy:
✔ Khuyến khích từng chút một
✔ Tôn trọng cách con kể
7. Kiên nhẫn — Con sẽ kể theo cách riêng của con
Mỗi trẻ có một “nhịp kể chuyện” khác nhau:
- Có trẻ kể nhiệt tình
- Có trẻ chỉ nói vài câu
- Có trẻ phải qua hoạt động mới nhớ lại
Điều quan trọng là bạn tạo môi trường an toàn và không đối đầu để trẻ cảm thấy muốn chia sẻ, chứ không phải bị hỏi liên tục.
8. Không kể không có nghĩa là không cảm nhận
Hãy nhớ:
✔ Trẻ có những lý do riêng để im lặng
✔ Điều đó không đồng nghĩa với việc con không thích đi học
✔ Và càng không hẳn là dấu hiệu bất ổn
Sứ mệnh của phụ huynh không phải là ép con kể, mà là xây dựng niềm tin, đọc được ngôn ngữ cảm xúc, và hỗ trợ con phát triển kỹ năng giao tiếp theo nhịp riêng.
9. Lời dành cho bạn — những người cha, người mẹ đang lo lắng
Bạn không đơn độc.
Hàng nghìn phụ huynh khác cũng đã từng trải qua những chiều tan học cùng câu hỏi lặp đi lặp lại:
“Sao con không kể gì cả?”
Điều đáng quý không phải là câu trả lời dài hay ngắn,
mà là cuộc trò chuyện được mở ra, dù bằng một ý, một tiếng cười, hay một cái ôm.
Hãy cho con thời gian. Hãy lắng nghe bằng trái tim.
Và đừng quên — mỗi trẻ có một cách kể chuyện riêng, và điều đó bình thường.
