Hành trình giúp con ADHD kiểm soát cảm xúc, từ giận dữ đến biết xin lỗi

Khi cơn giận của con không giống những đứa trẻ khác

Mẹ đã từng nghĩ rằng, chỉ cần con lớn lên một chút, con sẽ tự biết kiềm chế cảm xúc. Những cơn giận dữ, la hét, ném đồ hôm nay rồi sẽ qua, như nhiều người vẫn nói: “Trẻ con mà.”

Nhưng rồi mẹ nhận ra, với một đứa trẻ ADHD, cảm xúc không tự lớn lên theo tuổi. Nếu người lớn không ở lại, không đồng hành và không kiên định, thì cơn giận ấy sẽ lớn dần lên cùng con – âm thầm, dai dẳng và ngày càng khó kiểm soát.

Con của mẹ là một đứa trẻ thông minh, nhanh nhạy và nhiều năng lượng. Nhưng đi kèm với đó là những cơn bùng nổ cảm xúc dữ dội. Con giận khi không được đáp ứng ngay, la hét khi bị từ chối, ném đồ và đôi khi đánh cả người thân.

Sau mỗi lần như vậy, căn nhà chìm trong im lặng nặng nề. Mẹ ngồi lại với một cảm giác bất lực khó gọi tên. Có những lúc mẹ tự hỏi mình đã sai ở đâu, và cũng có lúc sợ hãi nghĩ đến tương lai của con nếu con không kiểm soát được chính mình.

Hành trình giúp con kiểm soát cảm xúc không bắt đầu từ việc dạy con đúng – sai hay ép con xin lỗi. Nó bắt đầu từ việc mẹ hiểu rằng:

Khi mẹ cũng từng mất kiểm soát cùng con

Với trẻ ADHD, cảm xúc luôn đến nhanh hơn khả năng kiểm soát.

Não bộ của con phản ứng rất mạnh với kích thích, trong khi vùng kiểm soát hành vi và ức chế xung động phát triển chậm hơn. Điều đó khiến con biết là không nên, nhưng không kịp dừng lại. Khi con giận, con thực sự bị cuốn đi bởi cảm xúc của chính mình.

Những ngày đầu, mẹ đã phản ứng bằng chính sự tức giận của mình. Mẹ quát, mẹ ép con xin lỗi, mẹ bắt con ngồi yên cho “nguội lại”. Nhưng càng làm vậy, con càng bùng nổ mạnh hơn.

Có những buổi tối, mẹ ôm con trong nước mắt. Mẹ thương con, nhưng cũng giận chính mình vì không biết phải làm sao. Làm mẹ của một đứa trẻ rối loạn hành vi không chỉ mệt về thể chất, mà là sự bào mòn cảm xúc mỗi ngày.

Rồi mẹ bắt đầu học cách chậm lại. Mẹ không còn đối đầu cơn giận của con bằng cơn giận của mình.

Khi con la hét, mẹ hít thở sâu, hạ thấp người xuống ngang tầm mắt con và nói chậm rãi:
“Mẹ biết con đang rất giận.”

Chỉ một câu nói ấy thôi, nhưng với con, đó là lần đầu tiên cảm xúc được gọi tên và thừa nhận, thay vì bị dập tắt. Mẹ hiểu rằng: Con không cần bị kiểm soát, mà cần được đồng điều chỉnh cảm xúc.

Dạy con nhận diện cảm xúc trước khi bùng nổ

Khi con dần bình ổn hơn, mẹ bắt đầu dạy con những bước rất nhỏ để nhận diện cảm xúc. Không phải bằng phán xét, mà bằng mô tả:

“Lúc nãy con rất tức.”
“Cơ thể con nóng lên.”
“Tay con đang nắm chặt.”

Hai mẹ con cùng học cách nhận ra những tín hiệu trước cơn giận, như một hồi chuông báo sớm. Có lúc con nhận ra, có lúc không. Nhưng mỗi lần con nhận ra sớm hơn dù chỉ vài giây, mẹ đều ghi nhận đó là một bước tiến rất lớn.

Từ giận dữ đến biết xin lỗi – một hành trình dài

Mẹ từng rất thất vọng khi con không chịu xin lỗi sau khi làm tổn thương người khác. Nhưng rồi mẹ hiểu ra rằng:

Xin lỗi không phải là mệnh lệnh, mà là kết quả của sự thấu cảm.

Khi con còn đang ngập trong cảm xúc của chính mình, con không đủ khả năng nghĩ đến cảm xúc của người khác. Ép con xin lỗi lúc đó chỉ khiến con thêm xấu hổ và chống đối.

Thay vì ép con xin lỗi, mẹ bắt đầu làm gương. Mẹ xin lỗi con khi mẹ nóng giận:
“Lúc nãy mẹ nói to, mẹ xin lỗi con.”

Mẹ cho con thấy rằng xin lỗi không làm ai yếu đi, mà làm mối quan hệ an toàn hơn. Và rồi, vào một ngày rất bình thường, sau một lần con cáu giận và đẩy em, con im lặng rất lâu rồi nói khẽ:
“Con xin lỗi.”

Mẹ đã quay đi để giấu nước mắt.

Không chỉ có con học kiểm soát cảm xúc mà mẹ cũng đang học

Mẹ hiểu ra, kiên định không phải là cứng rắn. Kiên định là nhất quán trong cách phản ứng, kể cả khi mẹ mệt mỏi. Kiên định ở lại bên con khi con khó kiểm soát nhất. Kiên định tin rằng con có thể học được, dù chậm hơn và cần nhiều lần lặp lại hơn.

Hành trình giúp con kiểm soát cảm xúc không có đích đến rõ ràng. Nó quanh co, có lúc tưởng như quay lại vạch xuất phát. Nhưng mỗi lần con dừng lại được trước cơn giận, mỗi lần con biết nói “con buồn”, “con tức”, mỗi lần con dám xin lỗi, mẹ biết rằng mọi nỗ lực đều có ý nghĩa.