Tôi từng rất tự hào khi thấy con mình là một đứa trẻ cẩn thận. Con làm bài chậm, nhưng chỉn chu. Con vẽ tranh, viết chữ, xếp đồ chơi… tất cả đều cần “đúng”, cần “đẹp”, cần đạt đến mức mà con cho là hoàn hảo. Tôi đã từng nghĩ đó là một điểm mạnh. Tôi từng tin rằng, sự cầu toàn ấy sẽ giúp con tiến xa hơn, giỏi giang hơn, không dễ bỏ cuộc giữa chừng.
Cho đến một buổi tối rất bình thường, con ngồi trước bàn học, tay run run, nước mắt lặng lẽ rơi xuống vở chỉ vì… viết sai một chữ. Không ai mắng. Không ai thúc ép. Tôi chỉ đứng phía sau, chưa kịp nói gì, thì con đã bật khóc, vừa khóc vừa lẩm bẩm: “Con dở quá. Sao con làm cái gì cũng sai vậy hả mẹ?”. Câu nói ấy không lớn, nhưng nó cứa vào tôi rất sâu. Lúc đó, tôi mới hiểu rằng, sự cầu toàn của con không còn là cố gắng nữa. Nó đã trở thành một nỗi sợ.
Từ ngày đó, tôi bắt đầu nhìn con bằng một ánh mắt khác. Tôi thấy con sợ sai hơn là muốn làm đúng. Con mất rất nhiều thời gian để bắt đầu một việc mới, không phải vì con không biết làm, mà vì con sợ kết quả không đủ tốt. Con né tránh những thử thách, không phải vì lười, mà vì con không chịu nổi cảm giác thất bại. Mỗi lỗi nhỏ, với con, đều giống như một bản án. Và người kết tội con không phải ai khác, chính là con.
Điều khiến tôi đau lòng nhất là con không hề khắt khe với người khác. Con chấp nhận lỗi sai của bạn bè rất nhẹ nhàng, thậm chí còn an ủi họ. Nhưng với bản thân mình, con lại tàn nhẫn đến mức không cho phép mình sai dù chỉ một chút. Con tự trách, tự ghét, tự thất vọng về chính mình, trong khi con mới chỉ là một đứa trẻ.
Ban đầu, tôi vẫn cố trấn an mình rằng đó chỉ là tính cách. Rằng rồi con sẽ quen, rồi áp lực nào cũng sẽ qua. Nhưng lo âu của con không qua đi. Nó tích tụ từng ngày. Con bắt đầu đau bụng trước giờ đến trường. Con trằn trọc khó ngủ trước mỗi bài kiểm tra. Con cáu gắt khi mọi thứ không diễn ra đúng như con mong đợi. Và con thu mình lại, ít cười hơn, ít chia sẻ hơn, như thể con sợ để người khác nhìn thấy những thiếu sót của mình.
Lúc đó, tôi mới dám thừa nhận một điều mà trước đây tôi rất sợ gọi tên: con không chỉ cầu toàn, con đang lo âu. Sự cầu toàn quá mức ấy không giúp con mạnh mẽ hơn, mà đang âm thầm bào mòn lòng tự trọng của con từng ngày.
Hành trình đồng hành cùng con bắt đầu bằng một điều rất khó: tôi phải dừng lại. Dừng những lời nhắc nhở tưởng chừng vô hại. Dừng việc sửa lỗi ngay khi con vừa làm sai. Dừng cả thói quen động viên cho xong bằng những câu như “không sao đâu, cố lên là được”. Tôi học cách ngồi xuống cạnh con, im lặng lâu hơn, lắng nghe nhiều hơn. Tôi tập nói với con rằng: “Sai không có nghĩa là con kém”. Rằng mẹ quan tâm đến con, chứ không phải chỉ đến kết quả. Rằng con được phép không hoàn hảo.
Những câu nói ấy, với người lớn, có thể rất bình thường. Nhưng với một đứa trẻ cầu toàn và lo âu, đó là những hạt mầm cần được gieo đi gieo lại rất nhiều lần, bằng sự kiên nhẫn thật sự. Có những ngày, tôi tưởng như mọi cố gắng của mình đều vô ích. Con vẫn khóc khi làm sai. Con vẫn tự trách khi bị góp ý. Con vẫn lo lắng trước mỗi thử thách mới. Có lúc tôi mệt mỏi, có lúc tôi nghi ngờ chính mình. Tôi tự hỏi liệu mình có đang nuông chiều con quá không, liệu mình có đang làm con yếu đi không, khi cứ mãi xoa dịu thay vì thúc ép.
Nhưng rồi tôi nhận ra, tiến bộ của con không nằm ở chỗ con hết lo âu ngay lập tức. Tiến bộ nằm ở chỗ con bắt đầu dám đối diện với nỗi sợ của mình. Từ chỗ nói “con không làm đâu, con sợ sai”, con chuyển sang “con thử, nhưng mẹ đừng nhìn nhé”. Từ những cơn khóc nức nở khi mắc lỗi, con học cách im lặng, hít thở, rồi làm lại. Những thay đổi ấy rất nhỏ, rất chậm, nhưng đó là những bước đi thật sự, được xây dựng trên cảm giác an toàn, chứ không phải áp lực.
Trong suốt hành trình đó, điều khó nhất với tôi không phải là sự lo âu của con, mà là sự dao động trong chính lòng mình. Có những ngày tôi nhìn con của người khác, thấy họ chịu áp lực tốt hơn, mạnh mẽ hơn, rồi tôi lại tự hỏi: “Sao con mình lại mong manh đến vậy?”. Nhưng rồi tôi hiểu, mỗi đứa trẻ có một ngưỡng chịu đựng khác nhau. Con tôi không cần một thế giới ít áp lực hơn. Con cần một người lớn đủ vững để ở bên con khi áp lực xuất hiện.
Con dạy tôi rất nhiều điều. Con dạy tôi rằng không phải ai im lặng cũng là ổn. Không phải cố gắng nhiều là khỏe mạnh. Và không phải thành công nào cũng đáng đánh đổi bằng sự tự ghét bỏ chính mình. Tôi học cách yêu con khi con chưa tốt, ở bên con khi con chưa sẵn sàng, và tin rằng giá trị của con không nằm ở số lần con làm đúng, mà nằm ở việc con vẫn dám bước tiếp dù đã từng sai.
Nếu bạn đang là một người cha, người mẹ có một đứa trẻ cầu toàn và lo âu, có lẽ bạn cũng đang mệt mỏi, hoang mang, và đầy day dứt như tôi đã từng. Tôi muốn nói với bạn rằng, bạn không đơn độc. Con bạn không hỏng. Và hành trình này, dù dài và nhiều thử thách, là một hành trình rất đáng đi. Sự kiên định của cha mẹ hôm nay chính là vùng an toàn tâm lý để con ngày mai bước ra thế giới, không phải với tâm thế hoàn hảo, mà với một trái tim đủ mạnh để yêu thương chính mình, ngay cả khi con sai.