Tôi nhận ra điều đó không phải trong một khoảnh khắc lớn lao nào, mà từ những chi tiết rất nhỏ. Con đứng lặng rất lâu trước một câu hỏi đơn giản. Con cầm bút rồi lại đặt xuống, ánh mắt đầy do dự. Con ghép hình sai một mảnh thì vội vàng tháo ra, gương mặt căng thẳng như thể vừa phạm phải một lỗi nghiêm trọng. Có lần, chỉ vì viết lệch một nét chữ, con bật khóc nức nở, vừa khóc vừa nói rằng con sợ bị mắng.
Tôi sững người. Bởi trong ký ức của tôi, chưa từng có ai la mắng con vì những điều như thế. Gia đình tôi không dùng roi vọt, không quát tháo, không áp đặt con phải hơn người khác. Tôi từng tin rằng mình đã tạo ra một môi trường đủ an toàn để con lớn lên. Vậy mà trong con, nỗi sợ vẫn tồn tại, rõ ràng và dai dẳng, như một cái bóng luôn theo sát.
Lúc đầu, tôi nghĩ đơn giản rằng con chỉ nhạy cảm. Trẻ con nào chẳng có lúc sợ sai. Tôi tự trấn an mình rằng rồi con sẽ lớn, sẽ tự tin hơn, sẽ quen dần với việc mắc lỗi. Nhưng thời gian trôi qua, nỗi sợ ấy không hề biến mất. Nó lớn dần lên cùng con, len lỏi vào mọi việc con làm. Con không dám thử điều mới. Con không dám đưa ra ý kiến. Con luôn hỏi tôi rằng làm như vậy có đúng không, nói như thế có sai không. Dường như trong đầu con lúc nào cũng vang lên một câu hỏi: nếu con sai thì sao?
Tôi bắt đầu nhận ra, nỗi sợ của con không đến từ những gì đã xảy ra, mà đến từ những gì con tưởng tượng sẽ xảy ra. Con sợ một điều chưa từng xảy đến. Con lo lắng về những hậu quả mà chính con cũng không thể gọi tên. Đó không còn là sự cẩn thận bình thường nữa, mà là một dạng lo âu âm thầm, bám rễ sâu trong tâm trí con.
Càng quan sát, tôi càng hiểu rằng con không sợ lỗi sai, con sợ cảm giác khi mình làm sai. Con sợ làm người khác thất vọng. Sợ bị đánh giá. Sợ bị từ chối. Dù chưa ai nói ra những điều ấy, con vẫn tự đặt mình vào một vị trí rất mong manh, nơi chỉ cần một sai sót nhỏ cũng đủ khiến con cảm thấy không an toàn.
Là một người làm cha mẹ, tôi bắt đầu quay lại nhìn chính mình. Tôi nhớ đến những lần tôi thở dài khi con làm chậm. Những ánh mắt lo lắng khi con chưa làm được như mong đợi. Những câu nói tưởng chừng rất nhẹ như “con cẩn thận hơn nhé”, “lần sau đừng làm vậy nữa”. Tôi không hề quát mắng, nhưng có lẽ con đã cảm nhận được sự căng thẳng trong tôi. Trẻ con không chỉ nghe bằng tai, chúng cảm nhận bằng cả cảm xúc. Một ánh nhìn, một sự im lặng, đôi khi còn nặng nề hơn cả lời trách mắng.
Tôi cũng nhận ra rằng chính tôi là người luôn sợ con sai. Tôi sợ con vấp ngã. Sợ con bị tổn thương. Sợ con thua kém. Và có lẽ, chính nỗi sợ ấy đã vô tình truyền sang con. Khi người lớn sống trong lo lắng, trẻ con sẽ học cách lo lắng. Khi người lớn không cho phép mình sai, trẻ con cũng không dám sai.
Có một thời gian, tôi cố gắng giúp con bằng cách sửa lỗi cho con thật nhanh. Tôi chỉ cho con cách làm đúng, cách tránh sai. Tôi nghĩ rằng nếu con ít sai hơn, con sẽ bớt sợ. Nhưng tôi đã nhầm. Càng được sửa, con càng thu mình lại. Càng được hướng dẫn kỹ, con càng không dám tự làm. Con bắt đầu tin rằng mình không đủ giỏi để tự quyết định, rằng chỉ cần lệch một chút thôi là đã là vấn đề lớn.
Cho đến một ngày, tôi dừng lại. Tôi không vội sửa nữa. Khi con làm sai, tôi không nói đúng hay sai ngay lập tức. Tôi chỉ ngồi xuống bên con và nói rằng tôi thấy con đang lo lắng. Tôi nói với con rằng cảm giác sợ hãi ấy là có thật, và con không cần phải che giấu nó. Tôi nói rằng dù con có làm sai, tôi vẫn ở đây.
Những điều tưởng chừng rất đơn giản ấy lại khó hơn tôi nghĩ rất nhiều. Bởi bản năng của người lớn là sửa, là hướng dẫn, là đưa ra lời khuyên. Nhưng với một đứa trẻ lo âu, điều con cần không phải là lời giải pháp ngay lập tức, mà là sự an toàn. Con cần biết rằng mình được phép sai, mà vẫn được yêu thương.
Hành trình đồng hành cùng một đứa trẻ lo âu là một hành trình rất chậm. Không có bước ngoặt lớn, không có khoảnh khắc “bỗng nhiên con hết sợ”. Chỉ có những thay đổi rất nhỏ. Con dám thử thêm một lần. Con dám nói ra nỗi sợ của mình. Con dám làm dù tay vẫn run. Và mỗi lần như thế, tôi học cách kiên nhẫn hơn một chút.
Có những ngày tôi mệt. Có những ngày tôi nghi ngờ chính mình. Tôi tự hỏi liệu mình làm như vậy có đúng không, liệu con có khá hơn không, hay tôi đang làm mọi thứ chậm quá. Nhìn con vẫn lo lắng trước những việc nhỏ, tôi cũng sợ. Sợ con sẽ mang nỗi sợ ấy theo suốt cuộc đời. Sợ mình không đủ vững để làm chỗ dựa cho con.
Nhưng rồi tôi hiểu ra rằng, nếu tôi cũng hoảng hốt, con sẽ không còn nơi nào để bám vào. Sự kiên định của cha mẹ không phải là lúc nào cũng mạnh mẽ, mà là dù mệt mỏi, vẫn không bỏ cuộc. Dù lo lắng, vẫn không quay lưng. Dù chậm, vẫn tiếp tục đi cùng con.
Con tôi vẫn sợ sai. Nỗi sợ ấy chưa biến mất. Nhưng con đã dám ở lại với nó. Con đã dám thử, dù không chắc chắn. Con đã biết tìm đến tôi khi lo lắng, thay vì thu mình lại một mình. Và với tôi, đó đã là một bước tiến rất lớn.
Tôi không còn mong con phải hết sợ. Tôi chỉ mong con không phải sợ một mình. Tôi mong con biết rằng, dù con có sai, có vấp, có lo âu, thì vẫn luôn có một người ở bên, không phán xét, không bỏ đi.
Bởi tôi hiểu rằng, chữa lành lo âu không phải là xóa đi nỗi sợ, mà là giúp con lớn lên cùng nỗi sợ ấy, mà không bị nó điều khiển. Và trong hành trình dài ấy, điều quan trọng nhất mà cha mẹ có thể trao cho con, chính là sự hiện diện bền bỉ, dịu dàng và không điều kiện.