Con trai tôi là một đứa trẻ ngoan. Con học tốt, nghe lời và hiếm khi làm điều gì khiến bố mẹ phải phiền lòng.
Nhưng con có một thói quen đặc biệt.
Bất cứ việc gì con làm – từ viết một dòng chữ, giải một bài toán, cho đến chọn màu tô trong bức tranh – con đều quay sang hỏi:
“Mẹ ơi, con làm đúng chưa?”
Ban đầu tôi thấy điều đó dễ thương.
Tôi nghĩ con chỉ muốn được mẹ khen.
Nhưng rồi dần dần, tôi nhận ra sự khác thường.
Con hỏi quá nhiều.
Con hỏi ngay cả khi việc đó không hề có đúng – sai.
Ví dụ:
- Con chọn áo: “Mẹ ơi, con mặc áo này đúng không?”
- Con vẽ tranh: “Mẹ ơi, con tô màu này có sai không?”
- Con làm bài tập: “Mẹ ơi, con viết thế này có đúng chưa?”
Nếu tôi trả lời chậm một chút, con sẽ nhìn tôi với ánh mắt đầy lo lắng.
Nếu tôi nói: “Con tự xem lại xem”, con sẽ bối rối và gần như không dám làm tiếp.
Tôi bắt đầu thấy lạ.
Một đứa trẻ thông minh như con, tại sao lại không tin vào chính mình?
Những cảm xúc mâu thuẫn của cha mẹ
Làm cha mẹ, chúng ta thường có hai phản ứng rất bản năng.
Phản ứng thứ nhất là trấn an con ngay lập tức.
“Mẹ thấy đúng rồi.”
“Con làm tốt lắm.”
“Không sai đâu.”
Và quả thật, mỗi lần nghe vậy, con tôi sẽ thở phào nhẹ nhõm.
Nhưng chỉ một lúc sau, con lại hỏi tiếp.
“Mẹ ơi, thế này có đúng không?”
Ban đầu tôi trả lời rất kiên nhẫn.
Nhưng sau vài tháng, sự kiên nhẫn ấy bắt đầu bị thử thách.
Có những ngày tôi mệt mỏi.
Và tôi đã lỡ nói:
“Sao con hỏi nhiều thế?”
“Con phải tự nghĩ chứ.”
“Chuyện nhỏ vậy cũng hỏi mẹ à?”
Ngay sau những câu nói ấy, tôi nhìn thấy ánh mắt con.
Con im lặng.
Con vẫn làm tiếp, nhưng rõ ràng con mất tự tin hơn trước.
Tối hôm đó, tôi thấy con ngồi làm bài rất lâu.
Con cứ viết rồi xoá. Viết rồi xoá.
Tôi chợt nhận ra một điều khiến tôi đau lòng:
Con không hỏi vì lười suy nghĩ.
Con hỏi vì con sợ sai.
Nỗi sợ sai mà cha mẹ thường không nhìn thấy
Sau này khi đọc thêm tài liệu về tâm lý trẻ em, tôi mới hiểu rằng:
Có những đứa trẻ không sợ học khó.
Nhưng chúng rất sợ làm sai.
Mỗi lần sai, chúng cảm thấy:
- Mình kém
- Mình làm bố mẹ thất vọng
- Mình không đủ giỏi
Vì vậy, trước khi làm bất cứ điều gì, chúng luôn tìm kiếm một sự trấn an từ người lớn.
Sự trấn an đó giống như một “tấm khiên an toàn”.
Nếu mẹ nói “đúng”, con mới dám tiếp tục.
Nếu mẹ chưa nói gì, con sẽ thấy bất an.
Và thế là câu hỏi quen thuộc lại xuất hiện:
“Mẹ ơi, con làm đúng chưa?”
Lúc ấy tôi mới hiểu:
Con không cần câu trả lời. Con cần cảm giác an toàn.
Khi cha mẹ bắt đầu hoang mang
Nhận ra điều đó không làm tôi yên tâm hơn.
Ngược lại, tôi bắt đầu lo lắng nhiều hơn.
Tôi tự hỏi:
- Có phải mình đã quá khắt khe với con?
- Có phải mình đã vô tình làm con sợ sai?
- Có phải mình đã khiến con mất tự tin?
Tôi nhớ lại những lần con làm bài sai.
Có thể tôi đã nói:
“Sao bài này cũng sai?”
“Mẹ đã dạy rồi mà.”
“Con phải cẩn thận hơn.”
Tôi không hề la mắng.
Nhưng có lẽ với một đứa trẻ nhạy cảm, chỉ một chút thất vọng của mẹ cũng đủ khiến con lo lắng.
Tôi bắt đầu tìm cách giúp con.
Tôi nói với con:
“Con cứ làm đi, sai cũng không sao.”
Nhưng nói thì dễ.
Với con, nỗi lo vẫn ở đó.
Và câu hỏi quen thuộc vẫn tiếp tục.
“Mẹ ơi, con làm đúng chưa?”
Bước ngoặt khi gặp chuyên gia
Mọi thứ chỉ thực sự thay đổi khi tôi quyết định đưa con đến gặp một chuyên gia tâm lý.
Ban đầu tôi rất ngại.
Tôi nghĩ:
“Con chỉ hơi thiếu tự tin thôi, có cần phải đi gặp chuyên gia không?”
Nhưng khi gặp chuyên gia và kể câu chuyện của mình, tôi đã nhận được một lời giải thích khiến tôi bất ngờ.
Chuyên gia nói:
“Con của chị không thiếu thông minh.
Nhưng con đang bị lo âu về việc mắc lỗi.”
Đó là một dạng lo âu hiệu suất (performance anxiety) – khi trẻ quá sợ làm sai nên luôn tìm kiếm sự xác nhận từ người lớn.
Chuyên gia nói thêm một điều khiến tôi suy nghĩ rất nhiều:
“Nếu mỗi lần con hỏi, mẹ đều trả lời ngay, con sẽ cảm thấy an toàn trong chốc lát.
Nhưng lâu dài, con sẽ phụ thuộc vào sự trấn an đó.”
Nói cách khác:
Sự trấn an liên tục của cha mẹ có thể vô tình duy trì nỗi lo âu của trẻ.
Điều khó nhất: cha mẹ phải học cách kiên định
Sau buổi gặp đó, tôi nhận ra:
Giúp con vượt qua lo âu không phải là trả lời nhiều hơn.
Mà là giúp con tự tin vào câu trả lời của chính mình.
Chuyên gia hướng dẫn tôi một cách phản hồi mới.
Khi con hỏi:
“Mẹ ơi, con làm đúng chưa?”
Thay vì trả lời ngay, tôi sẽ hỏi lại:
“Con nghĩ sao?”
“Con thấy phần nào đúng?”
“Nếu con tự chấm bài này, con cho mình bao nhiêu điểm?”
Ban đầu con rất bối rối.
Con nói:
“Con không biết.”
Những lúc ấy, tôi phải kiên định.
Không phải lạnh lùng.
Mà là kiên nhẫn chờ con tự suy nghĩ.
Đó là điều khó nhất với tôi.
Bởi vì bản năng của một người mẹ là muốn giúp con ngay lập tức.
Nhưng đôi khi, giúp con trưởng thành nghĩa là cho con thời gian tự tìm câu trả lời.
Những thay đổi nhỏ nhưng rất đáng giá
Quá trình đó không hề nhanh.
Trong nhiều tuần đầu, con vẫn hỏi rất nhiều.
“Mẹ ơi, con làm đúng chưa?”
Nhưng thay vì trả lời ngay, tôi sẽ nói:
“Mẹ tin con có thể tự kiểm tra.”
Hoặc:
“Nếu sai thì mình sửa, không sao cả.”
Dần dần, tôi nhận thấy những thay đổi nhỏ.
Con bắt đầu ít hỏi hơn.
Con bắt đầu tự xem lại bài của mình.
Và có những lần con tự nói:
“À, con biết chỗ này sai rồi.”
Khoảnh khắc đó khiến tôi xúc động.
Không phải vì con làm đúng.
Mà vì con dám sai mà không sợ nữa.
Điều cha mẹ thường hiểu nhầm về trẻ lo âu
Trẻ lo âu không phải là trẻ yếu đuối.
Chúng thường là những đứa trẻ:
- Cẩn thận
- Nhạy cảm
- Muốn làm tốt
- Sợ làm người khác thất vọng
Nhưng vì quá mong muốn làm đúng, chúng dễ rơi vào vòng lặp:
Lo lắng → hỏi xác nhận → tạm yên tâm → lại lo lắng.
Nếu cha mẹ chỉ liên tục trấn an, vòng lặp ấy sẽ kéo dài.
Điều trẻ thực sự cần là:
- Một môi trường an toàn để mắc lỗi
- Một người lớn kiên định nhưng thấu hiểu
- Và một quá trình tập luyện sự tự tin từng chút một
Hành trình của cha mẹ cũng cần sự kiên nhẫn
Có một điều mà trước đây tôi không biết:
Không chỉ trẻ em cần học cách vượt qua lo âu.
Cha mẹ cũng cần học cách đồng hành.
Có những ngày tôi vẫn thấy mệt mỏi.
Có những lúc tôi muốn trả lời ngay cho xong.
Nhưng mỗi lần nhớ lại lời chuyên gia nói:
“Chị không chỉ đang trả lời câu hỏi của con.
Chị đang dạy con cách tin vào chính mình.”
Tôi lại cố gắng thêm một chút.
Và một ngày, con không hỏi nữa
Một buổi tối, con ngồi làm bài toán.
Tôi chuẩn bị tinh thần cho câu hỏi quen thuộc.
Nhưng con không hỏi.
Con làm xong, rồi nói:
“Mẹ ơi, con nghĩ bài này con làm đúng.”
Tôi hỏi:
“Nếu sai thì sao?”
Con cười:
“Thì con sửa.”
Câu trả lời ấy khiến tôi nhận ra:
Hành trình này không phải là để con luôn đúng.
Mà là để con hiểu rằng:
Sai không đáng sợ.
Không tin vào bản thân mình mới là điều đáng sợ.
Lời nhắn gửi tới những cha mẹ đang ở trong hành trình này
Nếu con bạn cũng thường xuyên hỏi:
“Mẹ ơi, con làm đúng chưa?”
Xin đừng vội nghĩ rằng con lười suy nghĩ.
Có thể con chỉ đang lo lắng nhiều hơn bạn tưởng.
Điều con cần không phải là hàng trăm câu trả lời.
Điều con cần là:
- Một người lớn kiên nhẫn
- Một môi trường cho phép sai
- Và một hành trình từng bước xây dựng sự tự tin
Hành trình đó đôi khi rất dài.
Nhưng nếu cha mẹ đủ kiên định và có sự đồng hành của những người hiểu rõ tâm lý trẻ, nỗi lo âu ấy hoàn toàn có thể được tháo gỡ.
Và rồi một ngày nào đó, bạn sẽ nghe con nói một câu rất đơn giản:
“Con nghĩ con làm đúng.”
Đó có thể chỉ là một câu nói nhỏ.
Nhưng với những gia đình đã từng sống trong vòng lặp của lo âu, đó là một bước trưởng thành rất lớn.