Có những đêm, khi cả căn nhà đã chìm vào im lặng, khi tiếng xe ngoài đường đã thưa dần và kim đồng hồ lặng lẽ trôi qua đến nửa đêm, mẹ vẫn ngồi dựa lưng vào tường trước cửa phòng con. Mẹ không dám ngủ. Không phải vì mẹ không buồn ngủ, mà vì mẹ không cho phép mình ngủ. Vì chỉ cần mẹ lơ là một chút thôi, con lại bật dậy, la hét, ném đồ, khóc trong hoảng loạn.
Với người ngoài, đó có thể chỉ là những cơn quấy đêm của trẻ. Nhưng với mẹ – một người mẹ có con ADHD (tăng động giảm chú ý) – đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy con đang rơi vào trạng thái mất kiểm soát hành vi và cảm xúc. Những đêm như vậy không chỉ khiến con kiệt sức, mà còn bào mòn tinh thần của cha mẹ từng chút một.
ADHD và những hành vi bùng nổ về đêm ở trẻ
Con của mẹ được chẩn đoán ADHD. Từ ngày đó, mẹ mới hiểu rằng những hành vi la hét, ném đồ, chống đối hay mất ngủ kéo dài không phải do con hư hay thiếu dạy dỗ, mà là biểu hiện đặc trưng của rối loạn tăng động giảm chú ý.
Ở trẻ ADHD, hệ thần kinh thường nhạy cảm hơn mức bình thường. Khi ngày dài kết thúc, khi các kích thích bên ngoài giảm xuống, não bộ của con không tự “tắt” được như những đứa trẻ khác. Con khó thư giãn, khó điều chỉnh cảm xúc, và dễ rơi vào trạng thái quá tải. Những cơn bùng nổ hành vi vào ban đêm chính là lúc con không còn đủ năng lực để kiểm soát bản thân.
Hiểu điều này, mẹ dần nhận ra rằng mỗi tiếng la hét của con không phải là sự chống đối, mà là tín hiệu cầu cứu.
Tâm lý của người mẹ có con ADHD: mệt mỏi, tội lỗi và cô đơn
Làm mẹ của một đứa trẻ ADHD là sống cùng cảm giác mệt mỏi kéo dài. Mẹ từng tự hỏi rất nhiều lần rằng mình đã làm sai ở đâu. Tại sao những đứa trẻ khác có thể ngủ yên, còn con của mẹ thì không. Tại sao mẹ đã cố gắng nhiều như vậy mà mọi thứ vẫn rối ren.
Cảm giác tội lỗi luôn đeo bám mẹ. Tội lỗi vì không phát hiện rối loạn ADHD sớm hơn. Tội lỗi vì đã từng mất kiên nhẫn, từng quát con khi con la hét và ném đồ. Có những đêm mẹ khóc trong nhà tắm để con không nhìn thấy, khóc không phải vì con hư, mà vì mẹ bất lực trước một đứa trẻ đang vật lộn với chính bộ não của mình.
Nhiều phụ huynh có con tăng động giảm chú ý đều trải qua cảm giác cô đơn. Người ngoài thường nói: “Trẻ con hiếu động là bình thường”, “Chắc do cha mẹ chiều quá”. Nhưng chỉ những người ở trong cuộc mới hiểu rằng nuôi dạy trẻ ADHD là một hành trình đòi hỏi rất nhiều sức lực, kiến thức và sự bền bỉ về tinh thần.
Khi mẹ hiểu: con không hư, con đang quá tải thần kinh
Phải rất lâu sau, thông qua việc tìm hiểu chuyên sâu về ADHD và đồng hành cùng con trong những cơn khủng hoảng, mẹ mới thực sự thấm thía rằng con không cố ý làm mẹ mệt. Khi con la hét, ánh mắt con trống rỗng. Khi con ném đồ, tay con run lên. Con không nhìn mẹ, như thể con đang chiến đấu với một thứ gì đó bên trong mà con không thể gọi tên.
ADHD ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng điều chỉnh hành vi và cảm xúc của trẻ. Khi não bộ bị quá tải, con không còn khả năng lắng nghe, suy luận hay kiểm soát phản ứng. Việc yêu cầu con “bình tĩnh lại” trong lúc này đôi khi là điều bất khả thi.
Nhận ra điều đó, mẹ bắt đầu thay đổi cách nhìn. Thay vì hỏi “tại sao con lại làm vậy”, mẹ học cách tự hỏi “con đang gặp khó khăn gì”.
Sự kiên định của cha mẹ là nền tảng quan trọng trong can thiệp ADHD
Hành trình đồng hành cùng trẻ ADHD không có phép màu. Không có phương pháp nào mang lại kết quả chỉ sau vài tuần. Điều quan trọng nhất mà mẹ học được chính là sự kiên định của cha mẹ.
Kiên định không phải là cứng rắn hay áp đặt kỷ luật một cách máy móc. Kiên định là giữ cho môi trường của con ổn định, phản ứng của cha mẹ nhất quán và cảm xúc của người lớn đủ an toàn để con dựa vào. Trong những cơn bùng nổ hành vi, mẹ học cách nói chậm hơn, nhẹ giọng hơn, thậm chí là im lặng ở bên con.
Não bộ của trẻ ADHD cần sự yên tĩnh để hạ nhiệt. Mỗi phản ứng gấp gáp, mỗi lời quát mắng có thể khiến cơn khủng hoảng kéo dài hơn. Những đêm mẹ ngồi bên con, chỉ thở cùng con, chính là lúc mẹ trở thành “điểm tựa thần kinh” cho con.
Những tổn thương thầm lặng của người mẹ có con tăng động giảm chú ý
Ít ai hỏi mẹ rằng mẹ có ổn không. Mọi người thường chỉ quan tâm đến việc con đã đỡ hơn chưa, hành vi đã cải thiện chưa. Nhưng người mẹ cũng cần được nhìn thấy và được chăm sóc.
Nuôi dạy trẻ ADHD khiến nhiều cha mẹ rơi vào trạng thái căng thẳng mạn tính, mất ngủ kéo dài, lo âu và kiệt sức cảm xúc. Có những ngày mẹ mệt đến mức chỉ muốn biến mất trong vài tiếng, không phải để bỏ con, mà chỉ để được nghỉ ngơi khỏi việc phải luôn tỉnh táo và kiểm soát bản thân.
Mẹ hiểu rằng nếu mẹ gục ngã, con sẽ không còn chỗ dựa. Vì vậy, học cách chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình cũng là một phần quan trọng trong hành trình can thiệp ADHD cho con.
Hy vọng đến từ những tiến bộ rất nhỏ
Sự tiến bộ của trẻ ADHD thường không ồn ào. Không có bước nhảy vọt rõ ràng. Chỉ là những thay đổi rất nhỏ mà nếu không để ý, người ngoài sẽ không nhận ra.
Một lần con chịu ngồi xuống thay vì ném đồ. Một lần con nhìn mẹ khi cơn giận dâng lên. Một đêm con ngủ sớm hơn mười phút. Với mẹ, những điều ấy là hy vọng. Là minh chứng rằng sự kiên định của cha mẹ đang từng chút một giúp con học cách điều chỉnh chính mình.
Mẹ không còn hỏi bao giờ con sẽ “bình thường”. Mẹ học cách hỏi hôm nay con đã cố gắng đến đâu, và mẹ đã đủ kiên nhẫn với con hay chưa. Hành trình nuôi dạy trẻ ADHD không dành cho sự vội vàng, mà cần rất nhiều thấu hiểu và đồng hành dài hạn.
Gửi những người mẹ đang thức cùng con ADHD trong đêm
Nếu lúc này có một người mẹ đang đọc những dòng này trong một đêm dài, khi con vừa trải qua một cơn la hét, khi tay còn run và tim còn mệt, mẹ muốn nói rằng mẹ không hề đơn độc. Con của mẹ không chọn ADHD, và mẹ cũng không chọn con đường đầy thử thách này, nhưng mẹ đã chọn không buông tay.
Một ngày nào đó, khi con lớn hơn, có thể con sẽ không nhớ những đêm mất ngủ, nhưng con sẽ lớn lên trong cảm giác rằng mẹ luôn ở đó, ngay cả khi con không thể kiểm soát bản thân. Và với mẹ, đó chính là ý nghĩa sâu sắc nhất của việc làm mẹ trong hành trình đồng hành cùng một đứa trẻ tăng động giảm chú ý.