Tôi từng nghĩ mình là một người mẹ rất bình thường.
Giống như nhiều phụ huynh khác, tôi mong con học tốt, mạnh dạn, tự tin và không bị tụt lại phía sau. Và cũng giống như rất nhiều người lớn khác, tôi đã từng nói những câu mà sau này nghĩ lại, tôi mới nhận ra chúng có thể làm tổn thương con nhiều hơn mình tưởng.
“Con xem bạn A kìa, sao bạn ấy làm nhanh thế.”
“Bạn B còn nhỏ hơn con mà đã tự tin phát biểu rồi.”
“Con cứ nhút nhát như thế thì sau này làm sao theo kịp các bạn?”
Lúc nói những câu đó, tôi không hề nghĩ mình đang gây áp lực. Trong đầu tôi chỉ có một suy nghĩ đơn giản: so sánh một chút để con cố gắng hơn.
Nhưng tôi không nhận ra rằng, với một đứa trẻ đang mang trong mình rối loạn lo âu, mỗi lời so sánh giống như một chiếc gương phóng đại… khiến con cảm thấy mình “kém cỏi” hơn tất cả mọi người.
Và điều khiến tôi đau lòng nhất là:
con bắt đầu tin rằng điều đó là thật.
Con luôn sợ mình “không đủ tốt”
Những thay đổi của con không xảy ra trong một ngày.
Ban đầu, chỉ là những dấu hiệu rất nhỏ.
Con ngập ngừng khi làm bài.
Con hỏi đi hỏi lại:
“Mẹ ơi… con làm vậy có đúng không?”
“Mẹ ơi… cô có mắng con không?”
“Mẹ ơi… nếu con làm sai thì sao?”
Tôi nghĩ đó chỉ là tính cẩn thận.
Nhưng rồi những biểu hiện khác dần xuất hiện.
Con không dám giơ tay phát biểu.
Con sợ làm bài trước lớp.
Con lo lắng quá mức trước những bài kiểm tra rất nhỏ.
Có lần con nói với tôi một câu khiến tôi im lặng rất lâu:
“Mẹ ơi… con nghĩ con là đứa học kém nhất lớp.”
Trong khi thực tế, con không hề kém.
Chỉ là con luôn cảm thấy mình thua kém người khác.
Tôi bắt đầu tự hỏi:
điều gì đang xảy ra với con mình?
Tôi đã từng nghĩ con chỉ “nhạy cảm quá mức”
Như nhiều phụ huynh khác, phản ứng đầu tiên của tôi là… khuyên con mạnh mẽ hơn.
Tôi nói:
“Con đừng nghĩ nhiều quá.”
“Ai cũng có lúc làm sai.”
“Cứ tự tin lên là được.”
Nhưng những lời khuyên đó dường như không giúp được gì.
Con vẫn lo lắng.
Con vẫn sợ bị đánh giá.
Con vẫn luôn hỏi tôi liệu mình có làm sai không.
Có những buổi tối trước khi đi ngủ, con nằm im lặng rất lâu rồi hỏi:
“Mẹ ơi… nếu con không giỏi như các bạn thì mẹ có buồn không?”
Câu hỏi đó khiến tôi bối rối.
Tôi nhận ra con đang mang một nỗi lo rất lớn trong lòng:
sợ làm bố mẹ thất vọng.
Và tôi bắt đầu thấy mình cũng có một phần trách nhiệm trong điều đó.
Khoảnh khắc tôi nhận ra lời so sánh có thể làm tổn thương con
Có một lần, khi con làm bài tập về nhà rất chậm, tôi vô thức nói:
“Con xem bạn C làm xong từ lâu rồi.”
Con im lặng.
Không cãi.
Không phản ứng.
Nhưng tối hôm đó, khi chuẩn bị đi ngủ, con nói rất nhỏ:
“Chắc con không thông minh như các bạn đâu mẹ.”
Câu nói ấy giống như một nhát cắt trong lòng tôi.
Tôi bắt đầu nhớ lại tất cả những lần mình đã so sánh con với người khác.
Tôi nghĩ mình đang thúc đẩy con.
Nhưng có lẽ… tôi đã vô tình làm con cảm thấy mình luôn đứng sau người khác.
Và với một đứa trẻ có xu hướng lo âu, cảm giác đó có thể trở thành một áp lực rất lớn.
Gặp chuyên gia – bước ngoặt trong hành trình hiểu con
Sau một thời gian dài lo lắng, tôi quyết định tìm đến chuyên gia tâm lý.
Đó là một quyết định không hề dễ dàng.
Trong đầu tôi lúc đó có rất nhiều câu hỏi:
“Liệu con có vấn đề gì nghiêm trọng không?”
“Mình có đang làm quá lên không?”
“Hay chỉ là con nhút nhát thôi?”
Nhưng buổi gặp đầu tiên đã giúp tôi hiểu ra rất nhiều điều.
Chuyên gia nói với tôi rằng:
Một số trẻ có xu hướng lo âu bẩm sinh cao hơn những trẻ khác.
Những đứa trẻ này thường:
- Nhạy cảm với sự đánh giá
- Sợ mắc lỗi
- Dễ tự trách bản thân
- Luôn muốn làm mọi thứ “đúng hoàn toàn”
Và điều quan trọng là:
những lời so sánh, dù vô tình, có thể làm nỗi lo đó lớn lên rất nhanh.
Tôi im lặng rất lâu khi nghe điều đó.
Không phải vì tôi không hiểu.
Mà vì tôi hiểu quá rõ.
Tôi bắt đầu học cách kiềm chế lời so sánh
Thay đổi thói quen của mình không hề dễ.
Những câu như:
“Con xem bạn kia…”
“Ngày xưa mẹ bằng tuổi con…”
“Sao con không làm được như…”
Đã trở thành phản xạ của rất nhiều người lớn.
Ngay cả khi đã hiểu vấn đề, có những lúc tôi vẫn suýt buột miệng.
Nhưng tôi bắt đầu học cách dừng lại.
Trước khi nói điều gì đó, tôi tự hỏi:
“Câu này có giúp con cảm thấy tự tin hơn không?”
Nếu câu trả lời là không, tôi sẽ cố gắng nói theo một cách khác.
Ví dụ:
Thay vì nói:
“Bạn A làm nhanh hơn con.”
Tôi thử nói:
“Con đã cố gắng rất nhiều rồi. Mình cùng xem chỗ nào cần làm lại nhé.”
Thay vì nói:
“Sao con không mạnh dạn như bạn B?”
Tôi nói:
“Không sao nếu con cần thêm thời gian. Mỗi người có tốc độ riêng.”
Nghe có vẻ đơn giản.
Nhưng với tôi, đó là một quá trình rèn luyện mỗi ngày.
Khi cha mẹ thay đổi, con cũng bắt đầu thay đổi
Điều khiến tôi bất ngờ nhất là sự thay đổi của con.
Không phải ngay lập tức.
Nhưng dần dần.
Con bắt đầu bớt hỏi:
“Mẹ ơi, con làm đúng chưa?”
Con bắt đầu tự thử làm bài trước khi hỏi.
Con vẫn có lúc lo lắng.
Con vẫn có lúc sợ sai.
Nhưng ánh mắt của con đã khác.
Ít tự trách mình hơn.
Ít sợ hãi hơn.
Và có một lần, con nói với tôi:
“Mẹ ơi… hôm nay con giơ tay phát biểu rồi.”
Đó là một việc rất nhỏ với nhiều đứa trẻ.
Nhưng với con – và với tôi – đó là một bước tiến rất lớn.
Hành trình đồng hành cùng con lo âu cần sự kiên định của cha mẹ
Sau tất cả những gì đã trải qua, tôi hiểu rằng:
Nuôi dạy một đứa trẻ có rối loạn lo âu không phải là một cuộc chạy nước rút.
Đó là một hành trình dài.
Có những ngày mọi thứ tiến triển tốt.
Nhưng cũng có những ngày con quay lại với nỗi sợ cũ.
Điều quan trọng nhất mà tôi học được là:
cha mẹ cần kiên định.
Kiên định trong cách phản ứng.
Kiên định trong cách nói chuyện với con.
Kiên định trong việc tạo ra một môi trường an toàn để con thử – và được phép sai.
Và đôi khi, sự kiên định đó bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ.
Như việc kiềm chế một lời so sánh.
Điều tôi muốn nói với những cha mẹ đang ở trong hành trình giống mình
Nếu bạn đang nuôi một đứa trẻ hay lo lắng, hay sợ sai, hay hỏi đi hỏi lại:
“Mẹ ơi con làm đúng chưa?”
Xin đừng vội nghĩ rằng con yếu đuối.
Rất có thể con chỉ đang cần thêm cảm giác an toàn.
Và đôi khi, điều con cần nhất không phải là lời khuyên hay sự thúc ép.
Mà là một người lớn nói với con rằng:
“Không sao nếu con làm chưa tốt.”
“Mẹ ở đây, mình sẽ cùng học từng bước.”
Tôi vẫn đang học mỗi ngày để trở thành một người mẹ như vậy.
Tôi vẫn đôi lúc lỡ lời.
Vẫn có lúc mất kiên nhẫn.
Nhưng tôi biết rằng mình đang đi đúng hướng.
Vì mỗi ngày, tôi thấy con tự tin hơn một chút.
Và tôi cũng tin rằng:
Khi cha mẹ sẵn sàng thay đổi, đứa trẻ đang lo âu của chúng ta cũng sẽ dần học được cách tin vào chính mình.