Buổi chiều, bạn đón con sau một ngày dài ở trường. Bạn hỏi: “Hôm nay ở trường con làm gì?”
Và thay vì kể lại những điều đã diễn ra, con chỉ trả lời rất ngắn: “Không có gì”, hoặc im lặng.
Cảm giác hụt hẫng, lo lắng, thậm chí thất vọng là điều mà nhiều cha mẹ từng trải. Nhưng liệu chuyện trẻ không kể về ngày ở trường có phải dấu hiệu xấu, hay là một phần tự nhiên trong phát triển tâm lý? Và quan trọng hơn, cha mẹ có đang bỏ lỡ một điều quan trọng nào đó trong mối liên hệ với con?
Hãy cùng tìm hiểu và kết hợp với quan điểm chuyên môn, nhằm giúp cha mẹ hiểu rõ hơn hành vi này của trẻ. Từ đó, biết cách ứng xử sao cho vừa duy trì kết nối, vừa nuôi dưỡng sự an toàn tâm lý cho con.
1. Vì sao trẻ không kể chuyện ở trường?
Trước tiên, chúng ta cần hiểu: “không kể không phải là không muốn kết nối“. Có rất nhiều nguyên nhân sâu xa khiến trẻ im lặng về chuyện một ngày ở trường:
🧠 a. Trẻ chưa hình thành kỹ năng kể chuyện
Nói về trải nghiệm là một kỹ năng phát triển dần theo độ tuổi. Trẻ nhỏ (đặc biệt ở nhóm 5–10 tuổi) thường chưa biết cách tổ chức ngôn ngữ, chưa biết bắt đầu từ đâu, kể chi tiết thế nào. Điều này hoàn toàn bình thường về mặt phát triển ngôn ngữ.
😶 b. Trẻ e ngại bị phán xét hoặc sửa lỗi
Nhiều trẻ lo lắng rằng nếu kể sai, kể “bị kỳ quặc”, hoặc kể về chuyện không tốt, sẽ bị cha mẹ “phê bình” — dù cha mẹ không có ý đó. Tâm lý này khiến trẻ thu mình lại và chọn cách lặng im.
🧑🤝🧑 c. Trẻ muốn giữ bí mật riêng tư
Trẻ cũng có nhu cầu riêng tư — điều mà người lớn thường quên. Giống như chúng ta, trẻ cũng có những điều không muốn chia sẻ lúc này.
🏫 d. Trải nghiệm ở trường quá nhiều cảm xúc (tích cực hoặc tiêu cực)
Nếu ngày của con quá bận rộn, quá tốt đẹp, hoặc quá khó chịu, con có thể không biết cách tổng kết lại cảm xúc đó để kể thành câu chuyện.
2. Việc trẻ không kể chuyện – liệu có phải “bỏ lỡ điều quan trọng”?
Câu trả lời là: Có và Không.
❌ Không – nếu cha mẹ hiểu rằng im lặng không đồng nghĩa với rối loạn, không quan tâm, hay vấn đề tâm lý nghiêm trọng. Việc không kể chuyện là phổ biến và bình thường ở trẻ nhỏ và là một phần của quá trình phát triển kỹ năng giao tiếp.
✅ Có – nếu cha mẹ bỏ qua cơ hội kết nối cảm xúc với con. Mỗi câu chuyện nhỏ ở trường đều là một “cửa sổ” vào thế giới nội tâm của trẻ — dù trẻ không kể, cha mẹ vẫn có thể mở cửa sổ đó bằng cách tinh tế và kiên nhẫn.
Vậy thì điều quan trọng thực sự không phải là trẻ kể hay không kể, mà là cách cha mẹ tạo môi trường để trẻ cảm thấy an toàn và được lắng nghe khi muốn chia sẻ.
3. Cách tiếp cận mềm mại để khuyến khích con chia sẻ
🌱 a. Hỏi theo cách mở, không áp lực
Thay vì: “Hôm nay ở trường thế nào?”
Bạn có thể hỏi: “Con có điều gì khiến con vui/khó chịu hôm nay không?”
Hoặc: “Điều gì làm con cười ở trường hôm nay?”
Cách hỏi này giúp trẻ tập trung vào trải nghiệm cụ thể, thay vì yêu cầu tổng kết cả ngày.
👂 b. Lắng nghe chủ động (chứ không phải hỏi dồn)
Khi trẻ bắt đầu chia sẻ, hãy:
- Duy trì giao tiếp mắt nhẹ nhàng
- Gật đầu, nói “uh-huh”, “con kể tiếp đi”
- Không sửa lỗi ngôn ngữ ngay lập tức
- Đừng phán xét cảm xúc của con
Việc lắng nghe như một “mảnh đất an toàn” sẽ khuyến khích trẻ chia sẻ thêm vào lần sau.
🧠 c. Phản hồi bằng cảm xúc, không bằng lời giải thích
Ví dụ, khi con kể: “Hôm nay bạn A lấy mất bút của con.”
Cha mẹ có thể phản hồi: “Con chắc là thấy khó chịu khi mất bút đúng không?” hoặc “Con muốn mình xử lý thế nào nếu điều đó lặp lại?”
Tránh ngay lập tức phán xét bạn bè, hoặc giải thích “người lớn thấy nên làm thế này”. Bởi trẻ cần được xác nhận cảm xúc của mình trước.
🎯 d. Dùng hoạt động để kể chuyện
Không phải trẻ nào cũng thuận miệng nói chuyện. Một số trẻ chia sẻ tốt hơn thông qua:
- Vẽ tranh về ngày ở trường
- Viết nhật ký nhỏ
- Chơi đóng vai
- Xem lại ảnh/tranh vẽ cùng nhau
Các hoạt động này giúp giảm áp lực ngôn ngữ và tạo cớ để con kể nhiều hơn.
4. Dấu hiệu cần lưu ý – khi im lặng là dấu hiệu của vấn đề
Trong nhiều trường hợp, việc không kể chuyện có thể chỉ là giai đoạn phát triển bình thường. Nhưng nếu đi kèm các biểu hiện sau, cha mẹ nên cân nhắc theo dõi kỹ hơn:
❗️a. Thay đổi hành vi đột ngột
- Con thu mình, ít nói hơn hẳn so với trước
- Tránh xa bạn bè, thầy cô
- Tự cô lập trong lớp
❗️b. Triệu chứng lo lắng, buồn bã kéo dài
- Mất ngủ
- Chán ăn
- Dễ cáu gắt
- Khóc không rõ nguyên nhân
❗️c. Biểu hiện sợ đi học
- Than đau bụng/vật lý để trốn học
- Chậm chạp mỗi sáng
- Hoàn toàn không muốn nói về trường lớp
Khi gặp các dấu hiệu này, đừng vội kết luận, nhưng hãy lắng nghe, quan sát và có thể cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý để hỗ trợ sớm.
5. Vai trò của cha mẹ: Người giữ nhịp cảm xúc
Dr PSY Việt Nam luôn nhấn mạnh rằng mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái là nền tảng cho kỹ năng giao tiếp và cảm xúc của trẻ. Cách cha mẹ phản ứng với chia sẻ của con hôm nay sẽ hình thành:
- Kỹ năng tự biểu đạt của trẻ
- Mức độ tin tưởng vào người lớn
- Khả năng xử lý cảm xúc khó chịu
Thay vì tập trung vào kết quả kể chuyện, hãy tập trung vào chất lượng kết nối cảm xúc. Điều này quan trọng hơn nhiều.
6. Những câu hỏi gợi mở giúp trẻ kể chuyện tự nhiên
Thay vì hỏi “Con làm gì ở trường?”, cha mẹ có thể thử:
- Con gặp gì vui nhất hôm nay?
- Có điều gì khiến con bất ngờ không?
- Nếu hôm nay là bộ phim, con đặt tên gì cho nó?
- Con đã giúp ai hoặc được ai giúp chưa?
- Con ước gì mình có thể làm lại điều gì hôm nay?
Những câu hỏi này rất cụ thể — giảm áp lực phải “tổng kết cả ngày” — và giúp trẻ kể nhiều hơn theo từng mảnh nhỏ.
7. Khi con kể… nhưng kể lặp, kể ngắn – cha mẹ nên làm gì?
Nếu con kể ngắn rồi dừng lại, đừng vội “kéo” thêm. Bạn có thể dùng:
✅ Im lặng chấp nhận, kèm giao tiếp phi ngôn ngữ (cười nhẹ, nắm tay).
✅ Tóm tắt lại điều con nói để xác nhận:
“Con nói là con thấy buồn khi bạn B không chia đồ chơi, đúng không?”
✅ Khen ngợi nỗ lực chia sẻ:
“Cảm ơn con đã kể cho mẹ nghe. Mẹ rất vui khi con chia sẻ.”
Cha mẹ cần nhớ: ghi nhận nỗ lực là chất xúc tác mạnh mẽ cho lần chia sẻ tiếp theo của trẻ.
8. Xây dựng thói quen kể chuyện – không phải chỉ hỏi mỗi chiều
Một vài gợi ý để biến việc kể chuyện thành thói quen:
📌 Ăn tối cùng nhau mà không có thiết bị điện tử
📌 Đọc truyện trước khi ngủ và nói về ngày của nhân vật
📌 Một câu chuyện “điểm sáng + một điều cần cải thiện” của mỗi người trong gia đình
📌 Viết nhật ký gia đình vào cuối tuần
Những hoạt động nhỏ này giúp trẻ cảm thấy kể chuyện là điều bình thường — không phải “bị hỏi”.
9. Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên nghiệp?
Nếu bạn thấy trẻ:
🔹 Tránh nói về cảm xúc trong thời gian dài
🔹 Thường xuyên lo lắng, buồn bã, sợ đi học
🔹 Có thay đổi hành vi rõ rệt
Hãy cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý trẻ em để được hỗ trợ đánh giá và định hướng phù hợp. Sớm hơn luôn tốt hơn muộn — đặc biệt với cảm xúc và hành vi của trẻ.
10. Lắng nghe con – đo bằng cảm xúc, không chỉ lời nói
Trẻ không kể chuyện ở trường không phải lúc nào cũng là vấn đề — đó có thể là một phần tự nhiên của sự phát triển. Điều quan trọng hơn là:
🔸 Cha mẹ hiểu điều con cần thực sự là an toàn và thấu hiểu,
🔸 Cha mẹ lắng nghe bằng cảm xúc, không phải bằng lý trí phán xét,
🔸 Và cha mẹ tạo ra môi trường để con chia sẻ khi con sẵn sàng, chứ không phải khi người lớn yêu cầu.
Mỗi ngày với con là một chuỗi trải nghiệm nhỏ — không phải tất cả đều cần được kể, nhưng tất cả đều xứng đáng được lắng nghe.
